▲ Դեպի վեր

lang.iso lang.iso lang.iso

ՎԵՐՋԻՆ ԼՈւՐԵՐԸ

Տուն, մեքենա և վռնդված պաշտոնյան... Ալեն Սիմոնյան

Բեյրութի պայթյունի հետևանքով զոհվել է հայ միանձնուհի Սոֆի Խոսրովյանը

Վանո Սիրադեղյանի դուստրը բաց նամակով դիմել է վարչապետ Փաշինյանին

Գիշերը հարձակվել են Երևանի քաղաքապետարանի վրա, կոտրել պատուհանները

Կառավարությունը 2,8 մլն դոլարի մաքսային արտոնություն է տրամադրել Երևանում ՋԷԿ-ի կառուցման համար

Ձայն հանիր, բժիշկ, քո սպիտակ խալաթի վրա ոտքեր են սրբում․ բժիշկ-համաճարակաբան Էդուարդ Հովհաննիսյան

Առեղծվածային դեպք. Սևանի հանգստյան գոտու տնակներից մեկում հայտնաբերվել է 26-ամյա տղայի դի

Մենք չգիտենք, թե Հայաստան ներթափանցած պակիստանցիները Թուրքիայի հրահանգով երբ կպայթեցնեն երկիրը. . .

Իմ ավտոմեքենան գնել եմ ԱՄՆ-ից՝ վթարված վիճակում,վերանորոգել եմ և տեղադրել բնական գազ

15.000 կամավորներ ընդունում են covid19-ի պատվաստանյութը. վարչապետի օգնական

Քաղաքական կարճամտություն է պահանջել նախարարներ Տոնոյանի, Ցոլակյանի և Պապիկյանի հրաժարականները. Բագրատյան

Եթե խնդիրներ կան, ինձ ասեք. Արմեն Սարգսյանն այցելել է սահմանամերձ Չինարի գյուղ

Իմ սեր. Զիրոյանը հաստատել է Իննա Խոջամիրյանի հետ սիրավեպի լուրը

Առողջապահության «պատասխանատուն» պիտի ազատվեր համավարակի ընթացքում իր «քաջագործություններից». . .

Նախարարությունը ցավում է նրա որոշման համար. ԱՆ մամուլի խոսնակը՝ Մհեր Դավիդյանցի հրաժարականի մասին

Պայքար ջրի համար

Մահացել է ևս 8 անձ, վարակվածների թիվն աճել է 200-ով` հասնելով 40185-ի

Կառուցենք Հայաստանը նորովի․ Փաշինյանը կադրեր ու փաստեր է ներկայացրել Լոռու մարզից

Կրակոցներ Երևանում. բերման ենթարկվածը հայտնել է, որ կրակողն ինքը չի եղել

Հերթական սկանդալը՝ ԱԱԾ-ում

Շրջակա միջավայրի նախարարի մոտեցումներն առնվազն անլուրջ են. Վահագն Վարագյան

Ադրբեջանցու մոտ հայի պատիվը պահած Արման Առաքելյանը ՌԴ-ից պետք է օր առաջ արտահանձվի Հայաստանին

ՀՀ իշխանություններն իրենց հայտարարություններով գայթակղում են Ադրբեջանին՝ վերսկսելու լայնածավալ. . .

Կասեցվել է Ծաղկաձորի 10 հյուրանոց եւ Էրեբունու թաղապետարանը․ ԱԱՏՄ

Ապրիլյան պատերազմն ինչպե՞ս ազդեց ԼՂ հիմնախնդրի շուրջ խաղաղ բանակցությունների վրա

3 ինքնաթիռ օգնություն ենք տանելու Լիբանանի ժողովրդին. Զարեհ Սինանյան

Եթե կա մեկը, որ պետք է հեռանա զբաղեցրած պաշտոնից, դա Դուք եք պրն. Թորոսյան. Թեհմինա Վարդանյան

Նունե Եսայանն ու Ավո Խալաթյանը պսակադրվել են

Ես անկեղծորեն ափսոսում եմ, որ... Սերժ Սարգսյան

Երբեք կյանքեր փրկելն այսքան հեշտ չի եղել. Աննա Հակոբյան

Ռոբերտ Նազարյանին մեղադրանք է առաջադրվել. նրան կալանավորելու միջնորդություն է ներկայացվել

Ռոբերտ Նազարյանի նախկին տեղակալն ու հանձնաժողովի անդամները ձերբակաված են. նոր մանրամասներ

«Դուխով» լինելը գլխարկ դնել չէ, ուժայինների հետևում թաքնված մարդկանց գլխին սարքել չէ. Արթուր Վանեցյան

Չփաթեթավորել. «Զվարթնոց»-ում այսուհետ կախտահանվեն ուղևորների ուղեբեռները և ձեռքի իրերը

Հայտնվել են անելանելի իրավիճակում. Մարուքյանը կրկին դիմում է Փաշինյանին

Առավելությունը տվել եմ մեր զինվորների կյանքին. Սերժ Սարգսյանը՝ 800 հեկտար կորցնելու մասին

«Նորք» ինֆեկցիոն հիվանդանոցի տնօրենը Թորոսյանի հետ հանդիպումից հետո ազատման դիմում է գրել

Ինչպես են «Ալրաղացի Լյովիկին» տեղափոխում Հայաստան

Վարչապետի մոտ քննարկվել է Երևանի Ֆիրդուսի 33-րդ թաղամասի կառուցապատման նախագիծը

Թաքցնելու ոչինչ չունեմ. Սերժ Սարգսյանը՝ Ապրիլյան պատերազմի մասին

Երկար ժամանակ լռում էի, քանի որ չէի ցանկանում, որ մեր երկրում էլ ավելի վատթարանար իրավիճակը.. . .

Պետական բյուջեի միջոցներով հիմնանորոգվում է Գանձակ համայնքի 2կմ ճանապարհը. նախարարը տեսանյութ. . .

Թովմասյանի նախկին վարորդին մեղադրանք է առաջադրվել Միհրան Պողոսյանի կողմից պետական միջոցներից. . .

Ջերմուկի համայնքապետը իրականացրել և իրականացնում է ապօրինություն. «Լիդիան Արմենիա»-ի հայտարարությունը

Առաջին թռիչքով 12 տոննա հումանիտար աջակցություն կուղարկվի Լիբանան. Նիկոլ Փաշինյան

Սերժ Սարգսյանը սկսում է պատասխանել հանրությանը հետաքրքրող հարցերին, ինչպես խոստացել էր

Մահացել է ևս 5 անձ, վարակվածների թիվն աճել է 166-ով` հասնելով 39985-ի

Բարձրաստիճան պաշտոնատար անձիք չպետք է ստանան պարգևավճար. Էդմոն Մարուքյան

Կառուցենք Հայաստանը նորովի․ Փաշինյանը տեսանյութ է ներկայացրել Տիգրանաշեն-Զանգակատուն ճանապարհահատվածից

Հայ-ադրբեջանական սահմանին սկսված լարվածության ժամանակ պաշտոնյաների «սահմանային սելֆիներն» արգելվել են

Կիրակնօրյա ընթերցում` Ժորժ Ռոդենբախ. ՍԵՐԸ և ՄԱՀԸ

Կիրակնօրյա մի ետմիջօրեի, ծեր Վարպետի մոտ, որտեղ հաճույքով զրուցում էինք կամ, ինչպես Թեոֆիլ Գոթիեն է ասում, մխրճվում լուրջ նյութերի մեջ, խոսակցություն եղավ սիրո մասին: Ծամծմված մի թեմա: Գարունն էր դրդողը, որ մատղաշ պարտեզից բարձրանում և կիսաբաց պատուհանների միջով մտնում էր ներս:
Նոր ծաղկած եղրևանու բույրն էր զգացվում, նոր ջրած հողի ախորժահոտությունը: Հետո խոսեցին առավոտյան դրամատիկ պատահարի մասին` մեկ անգամ ևս պատմելով երկու սիրահարների ինքնասպանությունը:
Այդ առթիվ վիպասան դե Հոռնը, իր մշտական խուլ ձայնով, որ ասես լիովին համահունչ էր նրա` մոխրի նման գորշ աչքերին, որտեղ մարմանդ կրակներ կային, հայտարարեց. «Ոչ ոք իսկապես չէր սիրի, եթե թեկուզ մի պահ չմտածեր իր սիրելիի հետ մեռնելու մասին»:
Ծեր Վարպետը գոչեց. «Գրողը տանի, դա շաˉտ ռոմանտիկ է»: Իրականում նա էությամբ շատ մոտ էր XVIII դարին, որպեսզի ըմբռներ կրքի այդ ողբերգական սաստկությունը: Սիրո մեջ նա ընդամենը հազվագյուտ դեպքերով էր հետաքրքրվում, և նրա համար կինն ընդամենը թանկագին մի առարկա էր: Սակայն Վալմին, որն այդտեղ էր, առարկեց նրան` ուրիշ փաստարկ բերելով:
-Ընդհակառակը, դա շատ դ յուրին է բացատրել գիտականորեն,- առարկեց նա:-Նման դեպքում գործում է ֆիզիկայի ընդհանուր օրենքը, ուժասպառության բնական երևույթը, ուժասպառություն, որ ծայրահեղության է հասնում, երբ շատ են սիրում և երբ թույլ սիրահարները չեն կարողանում այլևս հաղթահարել: Ըստ էության դա լատինացվոց animal tristeն (տխուր կենդանի) է:
Վալմին դարվինիստ էր: Տեսական իր բացատրությունները նա ներկայացնում էր գիտական չոր բառերով և դրա հետ մեկտեղ աչքի էր ընկնում երազատեսի հավատով, խանդավառ հայացքով, ձեռքերի տիրական շարժում ներով, որ ճանապարհներին դըրվ
ած ուղեցույցների պես մեկնում էր առաջ: Սակայն դե Հոռնը չթողեց, որ պոզիտիվիստական այդ փաստարկով իրեն ճնշեն: Նա ասաց.
-Այնուհանդերձ, պետք է ընդունել, որ սիրուց հետո եկող այդ տխրության մեջ ոչ թե ջանքերին հաջորդող սովորական հոգնությունն է, այլ ավելի շատ բոլոր տոնակատարությունների ավարտից հետո սկսվող մելամաղձությունը, այսինքն` հոգեբանական մի երևույթ...
-Թող այդպես լինի,- համաձայնեց Վալմին: -Բայց այդ դեպքում պատճառն այն է, որ հստակորեն չենք գիտակցում Սիրո որոգայթը: Մարդիկ սկսում են հասկանալ բնության եսասիրությունը, որը մտածում է միայն իր մասին և իր վերարտադրության մասին: Նրանք վերջապես զգում են, որ զոհն են դարձել մի խաբկանքի, որն ավարտվում է ցանկությունը բավար արելու հետ: Եվ դա նրանց վ շտացնում է:
-Ուրիշ բան էլ կա,- պնդեց դե Հոռնը: -Այդ տխրությունը կախված չէ միայն բնազդից: Նա հաճախ շատ գիտակցված է, կատարելապես բանական է...
Եվ նա նորից դարձավ իր գաղափարին. «Եթե այդքան սիրահարներ ցանկություն ունեն մեռնելու և ամեն օր ավելի ու ավելի հորդաբուխ սիրո մեջ մեռնում են իսկապես, ապա պատճառն այն է, որ սերն ու մահն իրար են կապված նմանությամբ, ասես հաղորդակցվում են ստորգետնյա ուղիներով: Մեկը տանում է դեպի մյուսը: Մեկը բորբոքում է մյուսին և դարձնում ավելի նրբին: Կասկած չկա, որ մահը գրգռում է սերը... Եթե ոչ, ինչպե՞ս բացատրել գ յուղացի սիրահարների մոլուցքը` գրկվել ու համբուրվել
գերեզմանոցի պատի տակ: Եվ դա հատուկ է ոչ միայն պարզ, այլև նրբին հոգիներին: Մի՞թե Միշլեն, իր հապաղած սիրո նշանածին, որ ասես փթթող վարդ լիներ, չէր տանում Պեռ-Լաշեզ, լավ իմանալով, որ սիրո մասին ավելի լավ կխոսի գերեզմանաքարերի
մեջ, մահվան հավերժության առջև:
Ուրիշ օրինակներ էլ կարելի է բերել: Մարդասպանն իր ոճիրը գործելուց անմիջապես հետո վազում է դ յուրին աղջիկների մոտ: Նա հեշտասիրության կարիք ունի, որովհետև մահ է տեսել... Հապա մեր հակումը սգավոր կանանց հանդեպ` մի՞թե միևնույն բանը չի նշանակում: Խոսքը միայն շիկահերների մասին չէ, որոնք սև զգեստների մեջ ավելի գեղեցիկ են, ավելի քնքույշ և ավելի թեթև, այլ բոլոր նրանց, ովքեր սգի մեջ են, և դրանով իսկ գրգռիչ ու գայթակղիչ են դառնում մեզ համար, որովհետև մահն է նրանց կողքին, նրանց մեջ, և այդպիսով երազում ենք, որ մահը խառնվի սիրո հետ...»:
Ծեր Վարպետը հետաքրքրված լսում էր` բարձրացնելով իր գունատ, ասես լուսնի լույսով ողողված դեմքը, որը հիմա ավելի գունատ էր թվում, որովհետև օրը մոտենում էր ավարտին: Հյուրասրահի անկ յուններում արդեն մթնել էր: Պատճառը ոչ այնքան իջնող երեկոն էր, որքան սրա հետևանքով բացված հոգու անմատչելի անկ յունները և այնտեղից տարածվող խավարը:
Չնայած լուրջ խոսակցությանը, մի թեթև հուզմունք էր համակել բոլորին: Բոլորը թաղվել էին հիշատակների մեջ: Դե Հոռնը իր երազային ձայնով ուրվականներ էր արթնացրել: Յուրաքանչ յուրն իր մեջ հարություն էր տալիս անցյալի սիրելիներին, հիշում անցած ժամերը, հեռավոր օրերի համբույրները: Ամեն մեկն իր հոգու մեջ մեռած տերևներ տեսավ, հին տապանաքարեր, նախկինում թափված արցունքների դառնություն: Մինչդեռ կիսաբաց պատուհանից գարունը լցվում էր ներս, պարտեզի նրբին բույրերը
գնալով ուժգնանում էին...
Վալմին, միշտ հավատարիմ իր տեսակետներին, պատասխանեց.
-Դրանք այլասերված նրբություններ են: Դա ոչ մի կապ չունի բնազդի կամ բնածին հատկությունների հետ, ինչպես դուք եք կարծում: Այդ նրբին բաները ծանոթ չէին նախնական բարքերով ապրող ժողովուրդներին, նրանք կարհամարհեին այդ բաները: Վայրենիներն այդպիսի բաներ չգիտեն:
-Այնուամենայնիվ,-առարկեց դե Հոռնը, -«Երգ Երգոցում» մահն արդեն զուգորդվում է սիրո հետ: «Քանզի հզոր է մահվան պես, խանդը դաժան է դժոխքի նման»: Բացի այդ,-ա
վելացրեց նա,-ես մի անգամ սեփական փորձով համոզվեցի, որ նրանց միացնող խորհրդավոր մի նմանություն կա... Դա իմ անցյալի տարօրինակ պատմությունն է, որը ես հիշում եմ մի տեսակ սոսկումով: Քսանհինգ տարեկանում մի ընկերուհի ունեի, որին սիրում էի իր գունատության, գեղեցիկ, ասես ինչ-որ բանից ցնցված տեսքի, նրա դանդաղ քայլվածքի համար... Ասես ավերակների միջով էր գնում: Նա ապրում էր մենակ, իր բիրտ ամուսնուց բաժանված: Մի անգամ մորաքույրը, որ դաստիարակել էր նրան, հոգացել հարազատ մոր պես, եկավ մոտը: Նա եկել էր իր կրտսեր քրոջ հետ... Մի քանի օր շարունակ մենք չհանդիպեցինք: Վերջապես նա ինձ լուր ուղարկեց, որպեսզի գնամ հյուրանոց, որտեղ նրանք էին իջևանել: Մորաքույրը հիվանդ էր: Բարեկամուհիս շարունակ նրա կողքին էր և չէր կարող հեռանալ: Այնուամենայնիվ, ցանկացել էր ինձ տեսնել և քաջալերվել: Ես գնացի այնտեղ: Հազիվ էինք առանձնացել հիվանդի սենյակի կողքի սրահում, երբ մի սոսկալի աղաղակ լսեցինք: Քիչ հետո նա ինձ էր կանչում գոռալով: Մարդիկ երբեք չեն սխալվում, երբ մահն է գալիս: Ես ամեն ինչ հասկացա և իմ հերթին շտապեցի: Մահճակալին մի կին էր պառկած` դեմքն արդեն կապտագույն, աչքերը կուլ գնացած, բաց բերանն ասես մի անցք լիներ, որ հոգու դուրս գալուց հետո
սևացել էր, իսկ ձեռքերն ընկած էին մարմնի երկայնքով` ինչպես պարտվածի զենքեր: Դուք կարող եք պատկերացնել այդ մահը հյուրանոցում, մենակ, ակնթարթային, առանց որևէ մեկից օգնություն ստանալու, առանց որևէ մեկին հրաժեշտ տալու: Հաջորդող ժամերի ընթացքում իմ սիրուհին ինձ թվաց ազնիվ ու ավելի հանդիսավոր: Նա գրեթե նույն գունատությունն ուներ և նման էր մեռյալին հսկող արձանի...
Նրա կրտսեր քույրը բազկաթոռին նստած, կատարելապես ճնշված, լուռ լալիս էր: Գերագույն պարտականությունները կատարելուց հետո պետք էր դուրս գալ` թաղման հետ կապված հոգսերով զբաղվելու. մահն արձանագրել, սգո արարողությունները նախապատրաստել, ազգականներին հայտնել... Սիրուհիս, մի տեսակ քնքշությամբ, ինքը ցանկացավ զբաղվել ընտանեկան այդ հոգսերով` մյուս բոլորին հեռու պահելով դրանցից: Ինձ խնդրեց ընդամենը մ նալ կրտսեր քրոջ կողքին, որը վախենում էր հյուր
անոցի մեռելական հարկաբաժնից...
Ես մի երկար մթնշաղ անցկացրի նրա հետ: Եվ ահա թե որն է իմ անցյալի պատմության անըմբռնելի արտառոցությունը: Ես աշխատում էի ամեն կերպ նրան մխիթարել, քաջալերել այդ որբուհուն: Մարդկային բառերն այնքաˉն անզոր են... Քույրն էլ զգալով
դա` չէր խոսում: Նա նստել էր կողքիս: Մենք գտնվում էինք այն սենյակի հարևանությամբ, ուր ոչ ոք չէր համարձակվում ներս մտնել... Ես ցանկացա լույսը վառել: «Ոչ, պետք չէ, ինձնից մի՛ հեռացեք», -ասաց նա: Եվ նա ձեռքս բռնեց` ասես շնորհակալություն էր հայտնում, որ կարեկցում եմ, որ օգնում եմ իրենց այս լքված վիճակում, որ իրենց վիշտն ամոքող մարդկային էակ կա այստեղ: Արցունքները նրան նմանեցրել էին երեխայի: Եվ ես դրանք լուռ սրբում էի... Մի պահ նա ձեռքս սեղմեց: Ես, անշուշտ, չէի կարող որևէ վատ բան մտածել: Նա մոտ եցավ ինձ և հպվեց ուսիս, ասես գլուխը ծանրացել էր արցունքներից: Մեր մազերն ակամայից քսվեցին, խառնվեցին իրար: Այդ ի՞նչ կործանաբեր խենթություն էր, որ հանկարծ հրկիզեց մեզ: Այդտեղ, մահվ
ան այդ բնակարանում, դիակի կողքին, նրա դեմքը դիպավ իմ դեմքին... Հետո, ասես ակամայից, մեր բերաններն իրար փակչեցին, ինչպես շշի բերանին: Արդ յոք դա սե՞ր էր: Դա անկարելի էր նման պահին, դա ահավոր մի սրբապղծություն u191 їր, հրեշավոր մի բան: Բացի այդ, թանձրացող խավարի մեջ, երեկոյան ստվերների հետ խառնված, ես անորոշ մի բան էի դարձել, տարտամ մի ձև` գրեթե զուրկ մարդկային կերպարանքից: Ես հասկացա, որ հաշվից դուրս եմ, որ ընդամենը վաղանցուկ և անհրաժեշտ մոռացումն եմ այս խոր վշտի մեջ:
Նա համբույրի կարիք ուներ, ինչպես մի թմրադեղի` մորֆին կամ օպիում, պարտադիր մի ըմպելիք... Նա մոռանում էր այդ կերպ, այլևս ոչինչ չէր գիտակցում, ասես տրվում էր ինքնահոսի, լքում ինքն իրեն, մատնվում հեշտագին ինքնամոռացման... Սոսկալի տեսարան էր: Ես դողում էի, ես ամաչում էի: Արդյոք ե՞ս չէի մեղավորը: Այնպես որ, հետագա օրերի ընթացքում ես չէի համարձակվում նրան նայել: Բայց հանգիստ, առանց խղճի խայթի, նորից այդ խորհրդավոր տեսքն ընդունեց, որն արդեն ինձ ծանոթ էր վաղուց` քրոջ հետ ունեցած հազվագ յուտ հանդիպում ներից: Հետագայում շարունակ միևնույն խորունկ անտարբերությունն էի տեսնում իմ հանդեպ, ասես ոչինչ չէր եղել: Եվ իսկապես` ոչինչ չէր եղել: Եվս մեկ անգամ Սերն ու Մահը իրենց մեղսակցությունն էին հաստատել` խորհրդավոր, աներևույթ ուղիներով իրար կապված... Մահն էր իր հարևանությամբ գրգռել...
Դե Հոռնը մի պահ կանգ առավ: Բոլորը լուռ էին: Փոքրիկ հյուրասրահն ասես ընդարձակվել էր: Պատճառը իջած երեկոն էր, որ ջնջել էր մանրամասները... Դե Հոռնը արագ խոսելով ավելացրեց, ասես վերջ դնելով իր հուշերին, որոնց երկար պատմությունն ամբողջ ուշադրությունն էր գրավել.
Դա ամենուր և միշտ այդպես է. Մահ բառը և Սեր բառը հանգում են իրար, ասես մի լեռան երկու երեսները լինեն: Ահա թե ինչու ասացի. «Ոչ ոք իսկապես չի սիրել, եթե չի ցանկացել մեռնել իր սիրելիի հետ միասին», քանզի այն կետը, ուր հանդիպում են երկու
երեսները, լեռան գագաթն է, վճռական պահը: Եվ այդժամ Սերն ու Մահը նույնանում են...
Դե Հոռնը լռեց: Նրա գորշավուն աչքերում, մոխրի գորշության մեջ, կայծերը մարեցին: Լռություն հաստատվեց:
Ծեր Վարպետը կարծես մտորում էր: Նրա պայծառ միտքը, քննարկման նրա մեթոդը մերժում էր ընդունել խորհրդավորը: Նա համարձակվեց ներողամտությամբ հայտարարել.
-Այո, բնության մեջ ծածուկ մղում ներ կան և ուժեր:
Ոչ ոք չխոսեց: Յուրաքանչ յուրը մտածում էր կյանքի մասին, իր կ յանքի մասին: Մատղաշ պարտեզից հավերժական գարնան բույրեր էին տարածվում: Փոքրիկ հյուրասրահն այժմ` երեկոյան խավարով ամբողջովին նվաճված, ավելի տխուր տեսք ուներ...
Եվ Ստվերն ու Լռությունը միացան, և թվում էր, թե Սերն ու Մահն էին, որ ևս մեկ անգամ միաձուլվեցին:

 

Պատմվածքը` Ժորժ Ռոդենբախի «Մշուշների ճախարակը» ժողովածուից

թարգմանիչ Ալ. Թոփչյան


Կայքում տեղ գտած մտքերն ու տեսակետները հեղինակի սեփականությունն են և կարող են չհամընկնել Asekose.am-ի խմբագրության տեսակետների հետ: Նյութերի ներքո` վիրավորական ցանկացած արտահայտություն կհեռացվի կայքից:
Հասարակություն ավելին