▲ Դեպի վեր

ՎԵՐՋԻՆ ԼՈւՐԵՐԸ

«Նիկոլ Փաշինյանի հետ տեղի կունենան բանակցություններ, որոնց ընթացքում կփորձենք լուծումներ գտնել». Կարեն Կարապետյան

Ուրախ չէի, երբ Րաֆֆին հրաժարվեց ԱՄՆ քաղաքացիությունից ու վերադարձավ Հայաստան. Ռիչարդ Հովհաննիսյան

Ի՞նչ եք կարծում Թուրքիան երբևէ կճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը. Հարցում Երևանի փողոցներում

Վերջին անգամ ե՞րբ էիք այսքան ուրախացել. Հարցում Երևանի փողոցներում

Մեսրոպ Մաշտոց անունով մարդ չի՞ եղել



2015-11-12 14:17:18

Այբուբենը յուրաքանչյուր լեզվի համար գործածվող տառերի ամբողջություն է՝ ավանդաբար պահպանվող որոշակի դասավորությամբ։ Այբուբենի գաղափարը կապվում է գրության զարգացման այն շրջանի հետ, երբ ստեղծվել է տառ-հնչյունային գիրը։

Հայոց գիրը կամ Հայոց այբուբենը  հայերենի հնչյունաբանական գրերի համակարգն է, որը ստեղծվել է Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից՝ 405 թվականին:  12-րդ դարից ի վեր Հայոց գրային համակարգում գրեթե փոփոխություններ չեն եղել։

Բայց, ինչպես երևում է՝ փոփոխություններ շատերն են առաջարկել, այդ թվում և բանասեր Արամայիս Մնացականյանը, ով, ինչպես ինքն է ասում, այս գաղափարին հանգել է 50 տարեկանում ու սկսել է ստեղծել արերեն լեզուն:

«Դա հայերենն է՝ պարզեցված տարբերակով: Մենք ԱՐ ազգ ենք, այդպես է կոչում մեզ ամբողջ աշխարհը, չէ՞ որ մեր երկիրը հիշատակելիս ասում են  Արմենիա: Բնականաբար՝ լեզուն էլ պետք է լինի արերենը: Հայաստան՝ հայերի երկիր…էր նշանակում է մարդ՝ առանց սեռը տարբերակելու: Որպեսզի չասեն արամե, ասել են արմեն, հիմա, երբ որ Արարը ստեղծեց իր նմանակին, առաջին հարցը այն էր, թե դու իմ տղա՞ն ես, ասել է հա, բոլոր լսեցին, ասեցին, որ հա էր...ինքն էր հա ասողը ու գրաբարում դարձավ Հայասատն»,-ասում է նա:

Իսկ, հիմա՝ հերթականությամբ.

Ինչպե՞ս սկսվեց…

-Առաջին քայլս եղել է այն, որ սկսեցի բառերը գրել այնպես, ինչպես արտասանում ենք, լսում են մեր ականջը:  Ձայնն ասում է, ականջը լսում է, ձայանգրիչն էլ ձայանգրում, բայց երբ որ մենք  նույն միտքը գրում ենք մեր հայերենով, լրիվ հակառակն է;

Շատերն են խոսում այն մասին, որ լավ կլիներ գրեինք այնպես, ինչպես հնչում է՝ չխաբելով մեր ականջին, բերանին: Ուղղագրության հարցը թողնենք  մի կողմ: Աշխարհի միակ լեզուն դա մարդկային լեզուն է և կան բարբառներ, որոնք հետո դառնում են լեզուներ ու իրենց ներսում էլի բարբառներ ունեն:

Դրանց սկիզբն ի վերջո, եղել է բանավորը: Բանավորից նոր գրավորի են անցել: Մենք բոլորս էլ ծնվել ենք ու մեր լեզուն բանավոր ենք սովորել, հետո նոր՝ գրավոր: Ու, եթե այդպես է, որքան հնարավոր է՝ գրավորը պետք է համապատասխանի բանավորին:

Երբ որ ես սկսեցի գրել այնպես, ինչպես հնչում է, տեսա, որ նոր արահետ է բացվում: Պարզվեց, որ շան գլուխը այբուբենում է թաղված:  Այբուբենը դա մի բանաձև է, որի օգնությամբ մենք մեր մտքերը և զգացմունքները կարողանում ենք գրի առնել: Գիտությունն ապացուցել է, որ մարդկային բերանի բոլոր հնչույթների արտաբերման ձևերը հասնում են մոտավորապես 121-ի:  Այսինքն, եթե պետք է կազմել այբուբեն, առնվազն այդքան տառ պետք է ունենա, բայց դա հարմար չէ, դրա համար ընտրվում են հիմնական հնչույթները, որոնք կարող են լեզվի առանձնահատկությունը ճշգրիտ արտահայտել:

Սկսեց պարզեցնել այբուբենը…

-Այբուբենը միշտ ունեցել է պարզեցնելու կարիք և անցել է զարգացման տարբեր ճանապարհներ: Երբ որ ես խոսում եմ այբուբենի մասին, այն համեմատում եմ կյանքի հետ: Մի հոգի մի մարմին, մի մարմին, մի հոգի: Դա ոսկե կանոն է: Չի կարող այնպես լինել, որ մեկ մարմինը 2 հոգի ունենա,  կամ 1 հոգին բաժանեն 2 մարմնի միջև: Հնչույթի համար պետք է ստեղծել 1 տառ: Երբ որ 1 տառն արտահայտում է 2 հնչյուն, կամ 1 հնչույթն ունի տարբեր դրսևորումներ, լեզվի խեղաթյուրումը դառնում է համատարած: Այն, ինչ ես եմ անում, զգում եմ, որ կարողանում եմ հաղորդակցվել այն բանավոր լեզվի հետ, որով մեր ցեղը խոսել է շատ ավելի վաղ, մի 10.000 տարի առաջ: Երբ որ բառերը վերլուծում ես՝ գտնելով արմատն ու նրա հիմնական իմաստը, մաքրում ես ավելորդ հնչույթներից, մասնիկներից, օատարաբանական ելևէջներից, բացահայտվում է մեր մաքուր, բնական լեզուն:

Վերջնական հեռացրել եմ և-ը, որն իրականում կցական, երկտառ բառ է՝ շաղկապ, որի պատճառով չի կարող լինել միահնչյուն-միագիր այբբենական: Փոփոխության հետևանքով հեռացվել են նաև ռ, ո,  օ, ֆ տառերը: Ո-ն դիրքը զիջեց, երբ օ-ն իբրև լիիրավ անդամ հրավիրվեց գրերի դաշտ: Ֆ-ն հայկական չէ: Այն ի սկզբանե չկար հայ բանավոր լեզվի հնչյունային համակարգում: Մաշտոցյան այբուբենում չկար օ-ն,  բայց աշխարհի բոլոր լեզուներն այն ընդունեցին որպես հնչույթ, որը որպես հավերժության սիմվոլ, լավ էր արտահայտում այդ ձայնավորի էությունը: Գրաբարում դա գրում էինք աւ: Օրինակ՝ օրը գրում էինք աւր:

Հեռացրել է  նաև յ-ն:

-Բոլոր մարդկանց համար կարևոր է կյանքի գոյությունը, եթե կյանքը չլիներ, ո՞ւմ էր պետք երկրագունդը: Որպեսզի առաջանա կյանքը, պետք է անպայման հանդիպեն արական սերմնաբջիջը և իգական ձվաբջիջը, միանան, ձևավորեն սաղմը, ստանան հոգի, դառնան ասուն կամ անասուն: Արականները ինչքան էլ որ հանդիպեն իրար՝ երբեք կյանք չի առաջանա:

Այդ սկզբունքից օգտվում է նաև լեզուն՝ իր արմատները կազմելիս: Կա մի տոկոս, որը սեռային տարբերակում չունի: Այսօր լեզվաբաններն ասում են, որ յ-ն կիսաձայն է; այսինքն, կիսամարդ է, կիսահոգի:

Դուր չեն եկել  նաև երկհնչյունները…

-Ես գտել եմ այբուբենի բանաձևի ամենապարզ տարբերակը: Հեռացրել եմ բոլոր ավելորդ հնչույթները, որոնք իրականում սխալ ծառայություն են մատուցել մեզ: Արերենում չկան այ, յա, ույ, յու երկհնչյուները:

Փոխել է նաև ամսանունները, իսկ մենք գիտենք, որ դրանք կոչվել են Հայկ նահապետի ուստրերի և դուստրերի անուններով: Օրինակ՝ Սահմի, Տրե, Մեհեկան, Արաց, Արեգ, Ահեկեն, Մարերի և այլն:

Իրականում Հայկ նահապետի անունը ՀԷԿ է եղել: Հայկը պարզեցնում ենք, հանում ենք այ երկհնչյունը, ստացվում է ՀԷԿ, որը մեր արերի ցեղախումբն է եղել,  արշավել է՝ իշխելով Եգիպտոսում, դրել է Երուսաղեմի հիմքը: ՀԷԿ-ի անունը մոռացնելու, պատմությունը օտարելու համար է-ն փոխվել է այ երկնհնչյունով:

Ինչ վերաբերում է մեր ամսանուններն,  ինչո՞ւ պետք է հռոմեացի կայսրերի անուններով լինիեն: Ինձ մոտ  ամիսը սկսվում է Արար-ով, որը Աստվածն է, և ավարտվում է Արամով, ումից որ սկսվում է մեր տոհմը.մեր նախնին Արամն է:  Արամ նշանակում է ժամանակի չափման միավոր, Արի ժամանակաշրջան:

Պնդում է, որ Մեսրոպ Մաշտոցը չի եղել…

-Միայն անվան իմաստով եմ ասում: Մենք չունենք մեսիա(Մեսրոպ), հետո էլ Մհեր չի է, Մեհեր է , որը նշանակում է միակ հայր: Այդ անունը կեղծ է: Մաշտոց էլ որ գրում ես, ինչպես ասում ես՝ ստացվում է օձ, մաշտող օձ: Մենք օձ չենք: 

Հատուկ են արել, քանի որ մեսիան պետք է մաշտեր մեր քաղաքակրությունը, լեզվամտածողությունը, բանավոր խոսքը, հիշողությունը:

Բացահայտում է…

-Մենք այսօր կորցրել ենք արմատները.օրինակ՝ գլուխ բառում գըլ չի կարող լինել արմատ: Գորիսի բարբառում ասում են գիլուխ, ոչ թե գըլ, այլ գիլ…կրոն չի է, կերոն է..

Շնորհավոր չէ, շեն օր է , որը նշանակում է պարզ օր, կենդանի օր:

Արցախ նշանակում է Արի ցախ: Ար-ը մեր ազգի անունն է: Անտառներ ուներ, ցախը այնտեղից էր գալիս, իսկ Ղարաբաղ նշանակում է արերի բաղ, համ բաղն էր այնտեղ, համ ցախը: Երբ որ արերի բաղի վրա դրվել է կ, ստացվել է կարաբաղ, որը թուրքերենով սև է նշանակում:  Նրանք դրանով սևացրել են Արին:

Աթար նշանակում է արերի հեր, այնպես, ինչպես աթաթուրք նշանակում է թուրքերի հեր: Իմաստը խեղաթյուրել են:

Հավատ նշանակում է այո՝ վատ., միշտ վատ ու վատ, ուստի  պետք է ասել հա լավ:

Օրիգինալ մտքերը ԿԳՆ-ին առաջարկել է…

-Աշոտյանը գրավոր պատասխանել է, որ Մաշտոցը սուրբ է, և նրա ստեղծած տառերը սրբի մասունքներ են, որոնց դիպչելու իրավունք չունենք:

Մշակույթի նախարարությունից էլ պատասխանել են, թե ուրախ ենք, որ այդ հարցը բարձրացրել է, բայց խնդրել են դիմել Հր. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ:

Անի Կարապետյան







Нравится





Կայքում տեղ գտած մտքերն ու տեսակետները հեղինակի սեփականությունն են և կարող են չհամընկնել Asekose.am-ի խմբագրության տեսակետների հետ: Նյութերի ներքո` վիրավորական ցանկացած արտահայտություն կհեռացվի կայքից:

Լրահոս

На следующий день я пришел в редакцию с большим советским фотоаппаратом. Эта камера снимала на широкую пленку. На каждом пленке можно было снять 12 кадров. Заняв свое место, я стал ждать.