▲ Դեպի վեր

ՎԵՐՋԻՆ ԼՈւՐԵՐԸ

Հայաստանում այլևս ընտրություններ չեն կեղծվի. Նիկոլ Փաշինյան

Նիկոլ Փաշինյանն ընդունել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներին

Ոստիկանները բացահայտել են Երևանի պետական համալսարանում կատարված ապօրինություններ

Ոմանց համար ամենայն հայոց գրողը Պուշկինն է... Խառը հարցում Երևանում

Թե ինչպես Խրուշչովը Բյուրականում մասնակցեց աստղադիտակի բացման արարողությանը



2013-09-18 10:11:07

1908 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Թբիլիսիում ծնվել է  ականավոր գիտնական, աստղագետ, աստղաֆիզիկոս, տեսական աստղաֆիզիկայի խորհրդային դպրոցի հիմնադիր, 20-րդ դարի խոշորագույն գիտնական  Վիկտոր Համբարձումյանը:

1928 թվականին ավարտել է Լենինգրադի (Սանկտ Պետերբուրգի) համալսարանը, ապա սովորել է ԽՍՀՄ ԳԱ Գլխավոր (Պուլկովոյի) աստղադիտարանի ասպիրանտուրայում: Եղել է ԽՍՀՄ-ում առաջին աստղաֆիզիկայի ամբիոնի հիմնադիր վարիչը,  Լենինգրադի համալսարանի աստղադիտարանի տնօրենը:

Համբարձումյանը մեծ ներդրում ունի տեսական աստղաֆիզիկայի, աստղերի ու միգամածությունների ֆիզիկայի, աստղաբաշխության ու աստղային դինամիկայի, արտագալակտիկական աստղագիտության և գալակտիկաների էվոլյուցիայի բնագավառում:

1946-1988թթ  եղել է ԳԱ Բյուրականի աստղադիտարանի հիմնադիր տնօրենը: Անվանի հայ գիտնականի, նրա կողմից ձեռք բերված Շմիդտի աստղագիտակի մասին ASEKOSE.am-ի թղթակիցը զրուցել է Հայկական աստղագիտական ընկերության (ՀԱԸ) համանախագահ, Բյուրականի աստղադիտարանի (ԲԱ) առաջատար գիտաշխատող և գիտական խմբի ղեկավար, Հայկական վիրտուալ աստղադիտարանի (ՀՎԱ) ղեկավար Արեգ Միքայելյանի հետ:

«Նա հումորով մարդ էր, այն էլ՝ սուր հումորով: Մեզ մոտ տեսաբան–աստղագետներն աշխատավարձ ստանալուց հետո գնում խմում էին, նշում էին և մեկ օր  տնօրենի տեղակալը գալիս է Համբարձումյանի մոտ ու բողոքում, որ այդպես շարունակել հնարավոր չէ, տեսաբանները միշտ հարբած են աշխատավարձի օրը: Համբարձումյանն էլ ասում է, թե գուցե նրանց աշխատավարձը հաջորդ օրը տա՞ք»,- հուշերից մի պատառիկ ներկայացրեց մեր զրուցակիցը:

Անդրադառնալով  յուրօրինակ, գուցե նաև մտածված ձևով ձեռք բերած Շմիդտի աստղադիտակին՝  Արեգ Միքայելյանը նշեց, որ Գերմանիայում, դեռևս 1939 թվականին, գերմանացի քաղաքական գործիչ, նացիոնալ-սոցիալիզմի հիմնադիրներից մեկը՝ Հիտլերը, ցանկացել է  Իտալիայի ֆաշիստական վարչակարգի ղեկավար Մուսոլինիին նվեր մատուցել՝ դիտակի տեսքով:

«Այն պատրաստվում էր քաղաքի «Կառլ Ցայզ» գործարանում:  Պատերազմի ժամանակ դիտակի պատրաստման աշխատանքները դադարել են, իսկ ավարտից հետո, քանի որ Գերմանիան պարտվել էր, իբրև  ռազմաավար սարքավորումներ են վերցրել:

Վ. Համբարձումյանն էլ, Անգլիայից վերադարձի տոմսն այնպես է վերցնում, որ գնար, տեսներ, հետազոտեր այդ դիտակը.սա դեռևս 1948 թվականին:

Հետո սարքավորումները Սանկտ Պետերբուրգ են տարվում և կարգի բերելուց հետո սկսում են որոշել, թե որ աստղադիտարանին ինչ տան: Ամենայն հավանականությամբ Համբարձումյանը ժամանակին «աչք էր դրել» Շմիդտի աստղադիտակին, քանի որ այն լայն տեսադաշտով դիտակ էր, հնարավորություն ուներ լայնորեն ուսումնասիրել աստղային համակարգը»,-նկատեց Արեգ Միքայելյանը:

Նշենք, որ Բյուրականի աստղադիտարանի Շմիդտի 1 մետր տրամագծով աստղադիտակը Շմիդտի դասի աշխարհում ամենախոշոր դիտակներից մեկն է:  Աշխարհում նման 8 դիտակ կա, որոնցից մեկը Հայաստանում է: Այն տեղադրվել է 1960թ. ԲԱ-ի գլխավոր տարածքում՝ 1397մ  բարձրության վրա.

«Պաշտոնական բացմանը ներկա են եղել մի շարք քաղաքական գործիչներ, իսկ ԽՄԿԿ առաջին քարտուղար Խրուշչովը մասնակցել է բացման արարողությանը՝ կտրելով կարմիր ժապավենը: Սա միակ դեպքն է, երբ քաղաքական գործիչները կապ ունեն նման իրադարձության, միջադեպի հետ. Լենին, Խրուշչով, Մուսոլինի…»,-նշեց Հայկական վիրտուալ աստղադիտարանի ղեկավարը:

Ինչ վերաբերում է աստղադիտակի մինչ օրս գործածությանը, Արեգ Միքայելյանն ասաց, որ ճիշտ է, տեխնիկապես աշխատում է, բայց գիտական աշխատանքներ չեն կատարվում.

«Շմիդտի 1մ աստղադիտակի աշխատանքը դադարեցվել է 1991թ. և այդ ժամանակից ի վեր ոչ մի դիտում չի իրականացվել: Որպեսզի թվային ժամանակակից աշխարհում աշխատանքներ կատարվի՝ զգալի միջոցներ են անհրաժեշտ»,-եզրափակեց աստղագետը:

Հավելենք, որ Վիկտոր Համբարձումյանի ծննդյան օրը  2009 թվականից Հայաստանում հռչակվել է որպես  Աստղագիտության օր: 

Անի Կարապետյան







Нравится





Կայքում տեղ գտած մտքերն ու տեսակետները հեղինակի սեփականությունն են և կարող են չհամընկնել Asekose.am-ի խմբագրության տեսակետների հետ: Նյութերի ներքո` վիրավորական ցանկացած արտահայտություն կհեռացվի կայքից:

Լրահոս

На следующий день я пришел в редакцию с большим советским фотоаппаратом. Эта камера снимала на широкую пленку. На каждом пленке можно было снять 12 кадров. Заняв свое место, я стал ждать.